W ostatnich latach postępowania rozwodowe stały się jedną z najczęściej rozpoznawanych przez
Sądu Okręgowe Wydziały Cywilne kategorii spraw.
Dla wielu osób jest to trudne doświadczenie nie tylko pod względem emocjonalnym, ale również
formalnym. Jeśli planujesz rozwód warto wcześniej przygotować się do całej procedury i poznać
podstawowe zasady postępowania oraz zebrać wymagane dowody.
W obecnie obowiązującym stanie prawnym sprawy rozwodowe rozpoznawane są przez właściwe
ze względu na miejsce zamieszkania stron Wydziały Cywilne w Sądach Okręgowych. Sąd
właściwy miejscowo to sądu właściwego dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania
małżonków, o ile jedno z nich nadal tam mieszka. Gdyby w ten sposób nie udało się ustalić sądu
właściwego to sądem właściwym będzie sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a jeżeli i tej
podstawy nie ma to sąd miejsca zamieszkania strony powodowej.
Postępowanie rozwodowe wszczyna się poprzez złożenie pozwu o rozwód, który powinien
odpowiadać wymogom formalnym określonym w przepisach kodeksu postępowania cywilnego
i który powinien być opłacony. Obecnie opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł i wnosi się ją na
konto właściwego Sądu Okręgowego.
Koniecznymi załącznikami do pozwu o rozwód są: odpis skrócony aktu małżeństwa oraz odpisy
skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci.
Żądanie pozwu o rozwód winno precyzować, że obejmuje żądanie ustalenia winy za rozkład
pożycia małżeńskiego.
W obecnym stanie prawnym zasadą jest, że sąd powinien orzekając rozwód stron ustalić, który
z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia małżeńskiego. Za winnego może zostać uznany jeden
z małżonków lub obydwoje.
Chcąc uniknąć orzekania o winie taki wniosek powinien znaleźć się w pozwie. Niestety nie jest to
jedyny warunek – druga strona, czyli współmałżonek powinien w takim przypadku wyrazić na to
zgodę. Brak zgody drugiego małżonka na orzeczenie rozwodu z zaniechaniem orzekania o winie
powoduje, że sąd będzie musiał wydać w tym zakresie rozstrzygnięcie.
Pamiętać należy, że chcąc uzyskać orzeczenie rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka
koniecznym jest przedstawienie dowodów to potwierdzających. W tym miejscu istotną rolę zawsze
będzie odgrywał profesjonalny pełnomocnik (adwokat), który pokieruje i doradzi co może być
takim dowodem, a podczas rozprawy dopilnuje, by dowody z przesłuchania stron i świadków stały
się podstawą do ustaleń sądu w zakresie winy.
Najczęściej przedstawianymi dowodami w sprawie o rozwód z orzeczeniem o winie są dowody
z przesłuchania świadków, dowody z dokumentów, tj. wydruki korespondencji, zdjęć.
Należy zaznaczyć, że według polskiego prawa nie ma „stopniowania winy”. Krótkie wyjaśnienie
tego zagadnienia odnaleźć można w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29.6.2000 r. w sprawie
o sygn. akt: V CKN 323/00, gdzie wskazano, że „art. 57 § 1 kro nie wprowadza rozróżnienia
stopnia winy małżonków. Podstawą przyjęcia winy małżonka jest ustalenie, że jego zachowanie
przyczyniło się do powstania lub pogłębienia rozkładu, obojętne natomiast ze stanowiska oceny
winy jest to, w jakim stopniu każde z małżonków przyczyniło się do tego. Nierówny stopień winy
małżonków nie stanowi przeszkody do uznania ich współwinnymi rozkładu pożycia. Małżonek, który
zawinił powstanie jednej z wielu przyczyn rozkładu, musi być uznany za współwinnego, chociażby
drugi małżonek dopuścił się wielu i to cięższych przewinień”.
W przypadku rozwodzących się rodziców małoletnich dzieci Sąd Okręgowy działa też jako Sąd
Rodzinny i wówczas do obowiązkowych rozstrzygnięć wyroku rozwodowego należą postanowienia
w zakresie:
– władzy rodzicielskiej na małoletnim dzieckiem/dziećmi
– miejsca zamieszkania dziecka/dzieci
– kontaktów dziecka/dzieci z drugim rodzicem, z którym nie zamieszkuje – chyba, że strony
wniosą o zaniechanie orzekania w tym zakresie
– alimentów na rzecz dziecka/dzieci
W praktyce sądy coraz częściej zachęcają strony do mediacji, która może pomóc w osiągnięciu
porozumienia, w szczególności w sprawach dotyczących wspólnych małoletnich dzieci.
Postępowanie mediacyjne odbywa się przed mediatorem. Bywa również tak, że udział
w postępowaniu rozwodowym profesjonalnych pełnomocników pomaga stronom w wypracowaniu
ugodowego zakończenia postępowania.
W postępowaniu o rozwód sąd orzeka także o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego
lokalu mieszkalnego – chyba, że strony wniosą o zaniechanie orzekania w tym zakresie.
Istnieje również możliwość dokonania podziału majątku wspólnego w postępowaniu o rozwód.
Uwarunkowane jest to jednak tym, że przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej
zwłoki w postępowaniu. W praktyce zdarza się to jedynie wówczas, gdy strony są zgodne co do
podziału majątku wspólnego i są w stanie przedstawić sądowi niezbędne dokumenty pozwalające
na dokonanie tego podziału.
Jednym z najczęściej zadawanych pytań przez strony jest pytanie o czas trwania postępowania.
Odpowiedź na to pytanie nie jest łatwa, bowiem czas trwania postępowania zależy od bardzo wielu
czynników – niektóre zależą od samych stron, a niektóre od organizacji pracy sądu.
Z pewnością jednak postępowanie o rozwód z zaniechaniem orzekania o winie oraz bez konfliktu
rodziców w kwestiach małoletnich dzieci daje ogromną szansę na zakończeniu postępowania na
jednym terminie rozprawy.
